arrow_drop_up arrow_drop_down
Gezond vs. ongezond perfectionisme: wat zijn de verschillen?
25 november 2020 
in Gedrag

Gezond vs. ongezond perfectionisme: wat zijn de verschillen?

Perfectionisme heeft bij veel mensen nog een negatieve lading. Voor sommige mensen klopt dat, want voor hen werkt perfectionisme dwangmatig en het verlamt ze. Ze willen er bijvoorbeeld perfect uitzien en streven naar een onhaalbare situatie. Daarvoor overbelasten dit soort mensen zichzelf en leidt dat weer tot stressklachten. In de basis zijn deze mensen altijd op zoek naar goedkeuring van de buitenwereld en vinden ze zichzelf ‘niet goed genoeg’. En precies daar ligt de sleutel tot het loskomen van perfectionisme. Je moet tot op het bot voelen dat je wel goed genoeg bent, met al je tekortkomingen.

Maar perfectionisme kan ook in je voordeel werken. Onlangs las ik een artikel op Psychologie Magazine (1) over ‘gezonde’ en ‘ongezonde’ perfectionisme. Dat triggerde mij om meer te lezen over de verschillen en om dit artikel te schrijven.

In dit artikel leg ik je uit wat perfectionisme is (ongezond en gezond) en hoe je een gezondere vorm van perfectionisme in je voordeel kunt laten werken. Reacties kun je onderaan achterlaten.

Wat is perfectionisme? 

Voordat ik mijn learnings met je deel wil ik eerst inzoomen op wat perfectionisme precies is. Wikipedia beschrijft perfectionisme als volgt (2):

“Perfectionisme is een obsessief verlangen om handelingen perfect uit te voeren. Soms is perfectionisme een positieve eigenschap, omdat het de prestaties van iemand kan verhogen. In andere gevallen is perfectionisme hinderlijk, omdat het ervoor kan zorgen dat iemand overdreven verwachtingen van zichzelf heeft die hij niet waar kan maken. Een perfectionist kan zich ook schamen als hij niet aan zijn eigen verwachtingen kan voldoen en dit proberen te verbergen, wat kan leiden tot sociaal isolement, onder prestaties of zelfs een depressie.”

Als ik naar mezelf kijk heeft mijn verlangen naar perfectie me nooit gelukkiger of écht succesvoller gemaakt. Het heeft me vooral veel stress opgeleverd. Ik dacht altijd dat het te maken had met een gezond streven naar succes en groei in mijn leven. Alleen ik ben erachter gekomen dat het een vorm van zelfbescherming was en een manier om van iedereen goedkeuring te krijgen. Ik koppelde mijn identiteit aan mijn prestaties. En dus ging ik mij uitsloven.

Daarbij leven we, naar mijn mening, in een maatschappij wat perfectionisme in de hand werkt. Op alle gebieden in ons leven moeten we topprestaties leveren. Aan alle kanten zijn er hoge verwachtingen van ons. Op het werk, bij de sportclub, in je vriendengroep – overal moet je het beste van jezelf laten zien. En de één kan daar heel makkelijk mee omgaan en de ander kost het een hoop moeite. Zolang ik er perfect uitzie en alles wat ik doe perfect is, dan hoef ik me nergens voor te schamen en keuren anderen mij niet af.

Alleen hoe ontstaat perfectionisme bij iemand? Dat is interessant om te onderzoeken.

‘Ongezond’ perfectionisme

Als je last hebt van ‘ongezond’ perfectionisme, dan ben je vooral bang om afgewezen te worden door andere mensen. Zolang je perfect bent, hoef je geen pijn van afwijzing te voelen, want niemand wijst je af (3). Je bent immers perfect. Maar je hebt niet door dat je jezelf hiermee voor de gek houdt, want ‘perfectie’ bestaat niet. Bij niemand. En onderbewust zorgt deze overtuiging voor een hoop stress en druk in je lichaam. Met als gevolg een grotere kans op overspannenheid, burn-out of een depressie.

Mensen die hier ‘last’ van hebben, hebben vaak geen veiligheid en vertrouwen gehad in hun jeugd. Ouders die je niet de erkenning en waardering gaven om wie je was, wat je als kind zo hard nodig had. Dit heeft ertoe geleid dat er bij jou een gevoel is ontstaan dat je nooit goed genoeg bent. Je ontleent je identiteit aan je prestaties. Zonder die prestaties ben je niks. Althans, dat vind jij!Op latere leeftijd uit dit zich dus in perfectionistisch gedrag en verschillende angsten. Voorbeelden zijn faalangsten en een obsessieve drang naar controle.

Maar laat ik je iets vertellen: iedereen is bang of angstig. Dat mag, kan en hoort bij het leven. Je mag bang zijn. Alleen hoe ga jij met deze angsten om? Verstijf je en ga je het uit de weg? Of zet je het om in wilskracht en in daadkracht? Om er, vaak, achteraf achter te komen dat het allemaal wel meevalt en je niet bang hoeft te zijn!

Om je te helpen som ik hieronder een paar kenmerken van ongezond perfectionisme op. Kijk vooral of je bepaalde kenmerken herkent bij jezelf:

  • Je wilt in alles wat je doet, het perfect doen, om niet afgewezen te worden
  • Kritiek, tips of feedback van anderen kwetsen je vooral
  • Je bent enorm bang om te falen
  • Je hebt negatieve gedachten over jezelf en je prestaties
  • Je wil alles in je leven controleren (lees ook: Controle loslaten: 4 praktische oefeningen)

Maar wist je dat er ook een gezondere houding ten opzichte van perfectionisme bestaat? Wetenschappers noemen dit ‘gezond‘ perfectionisme.

Gezond perfectionisme - Ontspannen - Marvindereuver-nl

‘Gezond’ perfectionisme

In de afgelopen jaren is er onderzoek gedaan naar een gezondere vorm van perfectionisme, want het hoeft niet altijd negatief te zijn. Een van die onderzoekers is Jeff Szymanski (4). Hij geeft aan dat het vooral zit met welke intentie je de dingen doet. Voer jij je taken uit met als doel om dingen ‘goed’ te doen of voer jij je taken uit met een duidelijk doel voor ogen? Werk je ergens naartoe en wil je de dingen die je maakt, ‘goed’ maken?

Of blijf je maar doorgaan? Optimaliseer je om te optimaliseren? Ondanks dat het niet goed voelt. Of vind je goed, ook goed genoeg?

Een ander belangrijk verschil tussen ‘gezond’ en ‘ongezond’ perfectionisme, is het vergeven van fouten aan jezelf. Tussen goed en fout zit een heel groot grijs gebied. Zie jij dat gebied? Hiermee bedoel ik te zeggen dat ‘ongezonde’ perfectionisten zichzelf keihard afstraffen op een fout. Iets is geslaagd of mislukt. Daar zit niks tussen. Deze houding leidt tot veel stressklachten.

Gezonde perfectionisten zijn veel liever voor zichzelf, accepteren (en snappen) dat fouten maken bij het leven hoort en genieten meer van hun successen. Daardoor zitten ze vaak lekkerder in hun vel en laten ze zich niet zomaar uit het veld slaan. Ze hebben minder last van uitstelgedrag en halen veel van hun doelen. Ze zijn milder voor zichzelf en beseffen dat ze niet in alles de beste kunnen zijn. Daarbij snappen ze ook dat rust, ontspanning en dankbaar zijn onmisbare dingen in het leven zijn.

Hoe kom je van ‘ongezond’ naar ‘gezond’ perfectionisme? 

Als je dit zo leest kan ik me voorstellen dat je ook meer ‘gezond’ perfectionisme in je leven wilt hebben. Mooie en goede dingen maken, doelen behalen en lekker leven met een gezonde mindset. Maar hoe doe je dat? Volgens psycholoog Jeff Szymanski is het mogelijk om van ongezond naar gezond perfectionisme te gaan. De oplossing zit vooral in hoe je naar de dingen kijkt en hoe je over je prestaties denkt (4). Wees liever voor jezelf (zelfcompassie) en accepteer dat je een mens bent. Een mens dat fouten maakt, niet perfect is en zeker niet overal in kan uitblinken.

Perfectionisme is een sterke overtuiging, of patroon, wat je jezelf hebt aangeleerd. Je kunt het dus ook niet zomaar even afleren en het is belangrijk dat je jezelf vooral de tijd geeft om het meer los te laten. Dat is ook zelfcompassie.

Het is heel dubbel, want we hebben vaak wel compassie voor andere mensen. Kristin Neff omschrijft dit heel mooi in haar boek Zelfcompassie (5). Als een goede vriend een fout maakt, ben je heel goed in staat om hem of haar te troosten en aan te geven dat fouten maken bij het leven hoort. Waarom kun je dat niet bij jezelf? Wees liever en vergevingsgezind voor jezelf. Toon wat meer begrip naar jezelf. Accepteer dat pijn en angsten bij het leven horen, zonder hierover te oordelen.

Probeer vervolgens meer tijd en energie te steken in dingen die je wel belangrijk vindt. Je kunt je energie maar een keer besteden, doe dit aan de juiste dingen en met de juiste dosering. Maar doe dit wel op een goede manier. En je dat naar volle tevredenheid aanpakt, is helemaal geen probleem. Op andere vlakken zal je zien dat ‘goed’ ook goed genoeg is.

Zorg ook voor een betere balans in ‘inspanning’ en ‘ontspanning’. Je hoeft niet alles perfect te doen om gezien te worden en je hoeft al helemaal niet aan jezelf te bewijzen dat je wel goed genoeg bent. Ontspan lekker na het behalen van een doel of een fijne werkweek. Maar ontspan ook als je moe bent en je voelt dat je echt even moet rusten. Je hoeft niet altijd maar productief te zijn. En veroordeel jezelf hier niet over. Wees niet te streng voor jezelf. Dat is zelfcompassie!

Zet je energie en drive dus om in focus, daadkracht en actiegerichtheid. Bewandel jouw pad, op jouw manier. En durf tevreden te zijn!

Wil je hulp hierbij? 

Als je last hebt van je ongezonde drang naar perfectionisme, dan adviseer ik je op zoek te gaan naar iemand die je hierbij kan helpen. Met 1-op-1 gesprekken kan ik je helpen om beter inzicht te krijgen in je perfectionisme. Via deze pagina kun je het intakeformulier invullen en dan neem ik contact met je op. 

Of je kunt naar een coach of psycholoog bij je in de buurt gaan.

Wil je meer gratis tips en inspiratie?

Vond je dit een interessant artikel? Kijk dan eens op mijn gratis productenpagina. Daar heb ik verschillende gratis downloads met handige tips en inspiratie voor betere voeding, omgaan met stress, etc. Ik publiceer hier ook regelmatig nieuwe dingen.

Ga naar Gratis Producten en Downloads >>

Of ga naar de ‘Begin hier’ pagina

 

Bronnen

(1) Psychologie Magazine (z.d.) Waarom je blij mag zijn met je perfectionisme. Geraadpleegd op 17 november 2020, https://www.psychologiemagazine.nl/artikel/het-kan-altijd-beter/

(2) Wikipedia (z.d.). Perfectionisme. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 november 2020, https://nl.wikipedia.org/wiki/Perfectionisme

(3) Brown, B. (2013). De kracht van kwetsbaarheid (1ste editie). Lev.

(4) Szymanski, J. (2011). The Perfectionist’s Handbook: Take Risks, Invite Criticism, and Make the Most of Your Mistakes (1ste editie). Wiley.

(5) Neff, K. (2014). Zelfcompassie (8ste editie). Cargo.

Over de schrijver
Ik ben eigenaar van Marvindereuver.nl en ervaringsdeskundige met een burn-out. Dat wil ik nooit meer. Vandaar dat ik deze website ben gestart om andere mensen te helpen met het verminderen van stress, overspannenheid en burn-out klachten.
Reactie plaatsen

Ontvang de nieuwste artikelen en tips in je mail

Wil je mijn nieuwste artikelen en tips direct per mail ontvangen? Dat kan door je hieronder in te schrijven voor mijn maillijst. Zo blijf je op de hoogte. Meer dan 500 mensen zijn al ingeschreven!

50%
Je bent er bijna
Noteer naam en e-mailadres waar ik de tips naartoe kan sturen!
Schrijf je in
Your information is safe with us
Deze website gebruikt cookies